بدان که دین خالص مخصوص الله است و کسانی که به جای او دوستانی گرفتهاند (می گویند:) ما آنان را عبادت نمیکنیم مگر برای آنکه ما را به الله نزدیک کنند. البته الله میان آنها دربارۀ چیزی که در آن اختلاف میورزند، فيصله خواهد کرد، یقینا الله دروغگوی ناشکر را هدایت نمیکند.
اگر الله میخواست (برای خود) فرزندی بگیرد، حتما از آنچه که میآفریند، چیزی را که میخواست، اختیار میکرد. او پاک و منزه است (از این که فرزندی داشته باشد) و اوست الله که واحد قهر کننده است.
او آسمانها و زمین را به حق آفریده است، شب را بر روز و روز را بر شب میپیچد و آفتاب و ماه را مسخر کرده است و هر یک تا مدتی معین در حرکتند. بدان که اوست غالب آمرزگار.
شما را از یک نفس آفرید، باز همسرش را از همان نفس آفرید و (از خزانۀ قدرت خود) از چهارپایان هشت نوع برای شما آفرید. او شما را در شکمهای مادرانتان در میان تاریکیهای سه گانه آفرینشی پس از آفرینش دیگر میآفریند. این است الله پروردگار شما، پادشاهی برای اوست، معبود به حقی به جز او نیست. پس چگونه برگردانیده میشوید؟
اگر کفر ورزید (بدانید که) الله از شما بینیاز است، لیکن کفر را برای بندگان خود نمیپسندد. و اگر شکر بگزارید آن را برایتان میپسندد. و هیچ کس بار گناه دیگری را بر نمیدارد، باز بازگشت همه شما بهسوی پروردگارتان است، پس شما را به آنچه میکردید خبر میدهد. چون او به راز دلها داناست.
و چون به انسان آسیبی برسد، پروردگارش را میخواند در حالیکه با توبه روی به درگاه او آورده است، باز چون نعمتی از سوی خود به او ببخشد آن (مصیبتی) را که به خاطر رفع آن به درگاه او دعا میکرد، فراموش میکند و برای الله شریکانی قرار میدهد تا (خود و دیگران را) از راه او گمراه سازد. بگو: مدتی اندک از کفر خود برخوردار شو، البته تو از دوزخیان هستی.
آیا (مشرکی که اوصافش را بیان کردیم بهتر است یا) کسی که در اوقات شب سجده کنان و ایستاده به عبادت مشغول است در حالیکه از آخرت میترسد و به رحمت پروردگارش امید دارد؟ بگو: آیا آنان که میدانند و آنان که نمیدانند برابرند؟. تنها صاحبان عقل و خرد پند میگیرند.
(ای پیغمبر!) بگو: ای بندگان مؤمن من! از پروردگارتان بترسید، برای کسانی که نیکی کردهاند در این دنیا نیکی است، و زمین الله فراخ است، البته به صابران پاداششان به طور کامل و بیحساب داده میشود.
پس (شما مشرکان) هر چه را که میخواهید به جای او پرستش کنید. بگو: زیانکاران حقیقی کسانی هستند که خود و خانوادۀ خود را در روز قيامت خساره مند سازند. آگاه باش، این است همان زیان آشکار.
از بالای سرشان سایبانهایی از آتش و از جانب زیرشان نیز سایبانهایی از آتش است، این چیزی است که الله به وسیلۀ آن بندگانش را میترساند. پس ای بندگانم! از من بترسید.
اما آنان که از پروردگارشان ترسیدند، برای آنها قصرهای است که بالای یکدیگر ساخته شدهاند و در زیر آن نهرها روان است، (این) وعدۀ الله است و الله وعدهاش را خلاف نمیکند.
آیا ندیدی که الله از آسمان آب فرود میآورد، پس آن را به صورت چشمهها در زمین راه داد، باز به وسیلۀ آن انواع سبزه زارها و کشتزارها را با رنگهای گوناگون میرویاند، باز خشک میشود و آن را زرد رنگ میبینی، باز آنها را کاه و خاشاک میگرداند. البته در این امر برای خردمندان پند و عبرت است.
آیا کسی که الله سینهاش را برای (پذیرش) اسلام گشوده است و او از سوی پروردگارش از نوری برخوردار است (چون سنگدلان است؟) پس وای بر کسانی که از شدت سنگدلی، الله را یاد نمیکنند! ایشان در گمراهی آشکارند.
الله بهترین سخن را نازل کرده است، کتابی که آیات آن متشابه (و مشابه به همدیگر) است. (از شنیدن آن) پوستهای آنانکه از پروردگارشان میترسند به لرزه میافتد، باز پوستها و دلهایشان با یاد الله نرم میشود. این هدایت الله است. و الله هرکس را بخواهد به آن هدایت میکند و هر کس را که الله گمراه سازد برای او هیچ راهنما و هدایتگری نیست.
آیا کسی که (با ایمان و عمل نیک) روی خود را از عذاب بد روز قیامت دور نگه میدارد (مانند کسی است که از عذاب آن روز غافل است؟) و (در آن روز) به ظالمان گفته میشود: بچشید (سزای) آنچه را که کسب کردید.
الله (برای توحید و شرک) مثالی بیان کرده است مردی را که بردۀ شریکان متعدد است که دربارۀ (مالكيت) او ناسازند و مردی را که مطیع یک شخص است، آیا این دو برابراند؟ حمد و ستایش مخصوص الله است، بلکه بیشتر آنان نمیدانند.
و اگر از آنان بپرسی که چه کسی آسمانها و زمین را آفرید؟ حتما میگویند: الله. بگو: پس آیا در آنچه که به جز الله را میخوانید اندیشه کردهاید؟ اگر الله بخواهد زیانی به من برساند، آنها میتوانند آن زیان الهی را برطرف سازند؟ و یا اگر الله رحمتی را به من بخواهد، آنها میتوانند مانع رحمت او شوند؟ بگو: الله برای من کافی است، توکل کنندگان تنها بر او توکل میکنند.
البته ما این کتاب را برای (هدایت) مردم به حق بر تو نازل کردیم. پس هرکس که هدایت یابد به نفع خود اوست و هر کس که گمراه گردد، تنها به زبان خود گمراه میشود. و تو بر آنان وکیل و نگهبان نیستی.
الله است که جانها را در وقت مرگشان میگیرد، و نیز آن (جانی) که نمرده است (آنرا) وقت خوابش (می گیرد)، و (جانی را) که به مرگ آن حکم قطعی کرده است نگاه میدارد، و آن دیگر را تا زمان معینی باقی میگذارد، يقينا در این امر نشانههای روشن (و بزرگ الهی) برای کسانی است که (در قدرت الله) فکر میکنند.
و اگر هر آنچه در زمین است از ظالمان باشد و مانند آن (نیز) با آن باشد، به یقین به خاطر (نجات از) سختی عذاب روز قیامت آن را فدیه بدهند (ولی سودی نخواهد داشت) و از جانب الله چیزی برایشان آشکار شود که گمانش را نمیکردند.
پس چون سختی و ضرری به انسان برسد، ما را میخواند. باز وقتی از سوی خود به او نعمتی عطا کنیم گوید: جز این نیست که آن نعمت بر اساس دانش و تدبیری که دارم به من داده شده! نه، چنین نیست. بلکه این نعمت وسیلۀ آزمایش است ولی بیشتر مردم نمیدانند.
پس (سزای) بدیهایی که کرده بودند به آنان رسید، و کسانی از ایشان (کفار مکه) هم که ظلم کردهاند (سزای) بدیهایی که میکردند به آنان خواهد رسید، و هرگز نمیتوانند (از عذاب الهی بگریزند و الله را) ناتوان کنند.
بگو: ای بندگانم که بر خود اسراف (و ظلم) کردهاید! از رحمت الله ناامید نشوید، یقینا که الله همۀ گناهان را میآمرزد، چرا که او بسیار آمرزگار و بسیار مهربان است.
و الله را چنانکه سزاوار بزرگی اوست، قدردانی نکردند و روز قیامت سراسر زمین در قبضۀ او قرار دارد و آسمانها پیچیده به دست راست او میباشد. او پاک و منزه است و برتر است از آنچه شریک (وی) میگردانند.
و در صور دمیده خواهد شد، پس کسانی که در آسمانها و زمین هستند (بی هوش شده) میمیرند، مگر کسی را که الله بخواهد. باز دوباره در آن دمیده میشود، پس ناگهان همگی (زنده شده) میخیزند و نظر میکنند.
و زمین به نور پروردگارش روشن میگردد و کتاب (عمل نامهها) نهاده میشود و پیغمبران و گواهان آورده میشوند و به حق بین آنان فيصله میشود و به ایشان ظلم نمیشود.
و کافران به طرف دوزخ گروه گروه رانده میشوند و تا چون به نزدیک آن رسند درهایش گشوده شود و نگهبانانش به آنان گویند: آیا پیغمبرانی از خودتان به نزدتان نیامدند تا آیات پروردگارتان را برای شما بخوانند و شما را از ملاقات چنین روزی بترسانند؟ میگویند: بلی! ولی فرمان عذاب بر کافران ثابت و حتمی گردید.
و کسانی که از پروردگارشان میترسیدند گروه گروه بهسوی بهشت سوق داده میشوند و تا چون به نزدیک آن رسند (مسرور میشوند) و درهایش گشوده شود و نگهبانانش به آنان میگویند: سلام بر شما باد! پاک و نیک بودید. پس خوش باشید و برای همیشه در آن در آیید.
و (اهل بهشت) میگویند: شکر آن ذاتی راست که وعدهاش را در حق ما محقق ساخت و ما را وارثان زمین (بهشت) گردانید، از بهشت هرجا که بخواهیم مأوى میگیریم، پس چه نیکوست پاداش عمل کنندگان.
و فرشتگان را میبینی که گرد عرش حلقه زدهاند و به تسبیح و ثنای پروردگار خود مشغولند و در میان آنان به حق فیصله شده و گفته میشود: ستایش ذاتی راست که پروردگار جهانیان است.