آیا برای مردم (کفار) تعجب آور است که بهسوی مردی از خودشان وحی فرستادیم که مردم را (از عذاب الله) بترسان؟ و آنانی را که ایمان آوردهاند مژده بده به اینکه آنها مقام عالی نزد پروردگارشان دارند، (لیکن) کافران گفتند: همانا این شخص جادو گر آشکار است.
(پیام آن شخص این بود که) البته پروردگار شما الله است که آسمانها و زمین را در شش روز آفريد، باز (طوریکه شایستۀ شکوه و جلال اوست) بر عرش مستقر شد. (و) کار (کائنات) را تدبیر و اداره میکند. هیچ شفاعت کنندهای نیست مگر بعد از اجازه او، این است الله پروردگار شما، پس او را عبادت کنید، آیا عبرت نمیگیرید.
بازگشت همۀ شما بهسوی اوست، این وعدۀ راست الله است، چون او آفریدن مخلوقات را آغاز میکند، باز آن را باز میگرداند تا کسانی را که ایمان آورده و کارهای نیک انجام دادهاند به عدل و انصاف پاداش دهد، و اما کسانی که کفر ورزیدهاند نوشیدنی از آب داغ و سوزان دارند و عذابی دردناک در پیش دارند، به سبب آنکه کفر میورزیدند.
او (الله) ذاتی است که آفتاب را درخشان و ماه را تابان گردانیده و برای ماه منازلی (مسیرهایی) مقرر نموده است تا شمارۀ سالها و حساب (روز و ماه) را بدانید. الله آن را جز به حق نیافریده است. الله آیات را برای آنانی که میدانند به تفصيل (و روشنی) بیان میکند.
البته در اختلاف (رفت و آمد) شب و روز و آنچه الله در آسمانها و در زمین آفریده است، دلائلى واضح (بر توحيد او تعالی) است برای مردمی که پرهیزگاری میکنند.
البته آنانی که ایمان آوردهاند و کارهای نیک انجام دادهاند، پروردگارشان به سبب ایمان شان، آنها را به باغهای پر ناز و نعمت جنت هدایت میکند که جویها در زیر آن روان است.
(ابتدای) دعای آنها در جنت این است که ای الله! پاکی تو راست، و کلمۀ ملاقات آنها در آنجا سلام (علیکم) است، و پایان دعایشان این است که شکر و سپاس مخصوص پروردگار جهانیان است.
و اگر الله به همان شتابی که مردم خیر را میطلبند، شر را به آنها به شتاب میرسانید، حتما اجلشان به زودی میرسید، اما کسانی را که به ملاقات ما امید ندارند، رها میکنیم تا در سرکشی و نافرمانی خود سرگردان شوند.
و چون به انسان رنجی برسد (خواه) به پهلو یا نشسته یا ایستاده باشد ما را به کمک میخواند، پس هرگاه رنج و مصیبت را از او دور کنیم چنان به راه خود میرود که گویا ما را به دور کردن رنجی که به او رسیده بود، به کمک نخوانده است، این طور برای اسراف کاران آنچه انجام میدادند، زینت داده شده است.
و البته مردمان پیش از شما را هلاک کردیم وقتی ظلم کردند، پیغمبرانشان با معجزههای روشن نزد آنان آمدند، ولی هرگز آماده نبودند که ایمان بیاورند، این طور قوم مجرم را سزا میدهیم.
و چون آیات روشن ما بر آنها خوانده شود کسانی که به ملاقات ما امید ندارند، میگویند: قرآنی دیگر غیر از این بیاور، یا آن را عوض کن، بگو: مرا نرسد که از پیش خود آن را تغییر دهم، مگر آنچه که به من وحی میشود از آن پیروی میکنم. من اگر نافرمانی پروردگارم را کنم از عذاب روزی بزرگ میترسم.
بگو: اگر الله میخواست آن را بر شما تلاوت نمیکردم، و خود او هم شما را به آن آگاه نمیکرد، البته پیش از این عمری را در میان شما سپری کرده ام، آیا نمیفهمید؟
و اینها غیر از الله چیزهایی را میپرستند که به آنان نه زیانی میرسانند و نه نفعی به آنان میرسانند، و میگویند: اینها شفاعت کنندگان ما نزد الله هستند. بگو: آیا الله را به چیزی که در آسمانها و در زمین (به وجود آن) علم ندارد، خبر میدهید؟ (اگر اینها حقیقت میداشتند در علم الله حتما میبودند) او پاک و برتر است از آنچه با وی شریک میسازند.
و مردم جهان نبودند مگر امت واحد (پیرو دین حق) پس اختلاف کردند، و اگر سخنی که سابقا از طرف پروردگار تو صادر شده است نبود، البته فیصله میکرد در میان آنها (با هلاک نمودن كفار و نجات مسلمانان) در چیزی که در آن اختلاف دارند.
و میگویند: چرا معجزهای از سوی پروردگارش بر او نازل نشده است (چنانکه ما میخواهیم)؟ بگو: جز این نیست که علم غیب مخصوص الله است، پس انتظار بکشید که من هم با شما از انتظار کنندگانم.
و چون پس از مصیبت و سختی که به مردم رسیده است رحمتی به آنان بچشانیم، ناگهان در آیات ما مکر و حیله میکنند، بگو: الله در مكر (مجازات) سریعتر است. بیگمان فرستادگان ما مکر و حیلههای شما را مینویسند.
او (الله) آن ذاتیست که شما را در خشکی و دریا میگرداند تا آنکه در کشتیها نشینید، و باد خوش آنان را پیش برد و سواران با آن باد موافق شاد شوند، و ناگهان بادی سخت به آنان رسد و از هر سو موج به سویشان آید، و آنان يقين کنند که گرفتار شدهاند (آن وقت) الله را در حالیکه دین و عبادت را برایش پاک و خالص کردهاند، به فریاد میخوانند و (میگویند:) اگر ما را از این حال نجات دهی البته از شکرکنندگان خواهیم بود.
و پس هرگاه آنها را نجات دهد، ناگهانی آنها در زمین به ناحق سرکشی میکنند (و به بیراهه میروند) ای مردم! غیر از این نیست که سرکشی شما تنها بر ضرر خودتان است، (تا چند روز) بهرۀ زندگانی دنیاست (که از آن استفاده میکنید)، باز بازگشت تان به نزد ما است، پس شما را به آنچه که میکردید آگاه خواهیم کرد.
جز این نیست که مثل زندگانی دنیا مانند آبی است که از آسمان فرود آوردیم و با آن گیاهان زمین که انسانها و چهارپایان از آن میخورند درهم آمیخت و زمین درخشانی خود را به دست میآورد، و دارای زیب و زینت گردید و ساکنان آن گمان کردند که بر (استفاده از) آن توان دارند. ناگهان فرمان ما در شب یا روز آمد و آن را چون کشت درو شده گردانیدیم، گویی دیروز وجود نداشته است. این چنین آیات را برای مردمی که میاندیشند به تفصیل بیان میکنیم.
(نعمتهای سرای سلامتی) برای آنانی که کارهای نیک کردهاند، نیکویی (جنت) است و افزوده بر آن (دیدار الله) است. و چهرههایشان را سیاهی و ذلتی (گناه) نمیپوشاند، اینها اهل جنتاند که در آن همیشه خواهند بود.
و آنانی که مرتکب بدیها شدهاند (بدانند) که سزای بدی مانند آن است، و بر آنها غبار ذلت و رسوائی نشیند، در برابر الله هیچ پناه دهندهای ندارند، (طوری معلوم میشوند که) گویی چهرههایشان به قطعههای از شب تاریک پوشانیده شده است، اینها دوزخیانند که در آن همیشه میباشند.
و یادآور شوید روزی را که همه مردم را جمع کنیم، باز به مشرکان میگوییم: شما و معبودانی که با الله شریک میساختید در جای خود بایستید. باز در میانشان جدایی میآوریم و شریکهایشان میگویند: شما ما را نمیپرستیدید (بلکه شیاطین را پرستش میکردید).
در آنجا هر کس آنچه را که قبلا فرستاده بود میآزماید (که آیا به نفع خود فرستاده یا به ضرر خود) و به دربار الله که کارساز و معبود حقیقی آنها است باز گردانیده شوند و آنچه به الله افترا میکردند، از آنها گم خواهد شد.
بگو: (به مشرکان) کیست که از آسمان و زمین به شما روزی میدهد؟ یا کیست که مالک گوش و چشمها است؟ و کیست که زنده را از مرده بیرون میآورد، و کیست که مرده را از زنده بیرون میآورد؟ و کیست که امور (عالم) را تدبیر (و حکم خود را در آن تنفيذ) میکند؟ (در جواب) خواهند گفت: «الله»، پس بگو: آیا (از الله) نمیترسید؟!.
بگو: آیا از شریکان شما کسی هست که آفرینش را آغاز کند باز آن را برگرداند؟ بگو: تنها الله آفرینش را آغاز میکند باز آن را بر میگرداند. پس چگونه باز گردانیده میشوید؟!
بگو: آیا از شریکهای شما کسی هست که (مردم را) بهسوی دین حق راهنمایی کند؟ بگو: الله (مردم را) بهسوی دین حق راهنمایی میکند. آیا آن کس که بهسوی حق هدایت میکند سزاوارتر است که پیروی شود یا کسی که خودش راه نمییابد مگر اینکه راهنمایی گردد؟ پس شما را چه شده است؟ چگونه حکم (نادرست) میکنید؟
و چنان نیست که این قرآن از سوی غير الله ساخته شود، ليكن تصديق کنندۀ آن کتابهای آسمانی است که پیش از آن نازل شدهاند، و تفصيل دهندۀ کتاب است که در آن هیچ شکی نیست و از سوی پروردگار جهانیان است.
آیا (کفار مکه) میگویند: آن (قرآن) را به دروغ ساخته است؟ بگو: پس سورهای مانند آن بیاورید و (برای کمک خود) هر کسی را که میتوانید، غیر از الله، طلب کنید، اگر (در دعوای تان) راستگو هستید.
(قرآن ساختۀ بشر نیست) بلکه چیزی را تکذیب کردند که به علم آن آگاهی نداشتند و هنوز تأویلش به آنان نیامده است، کسانی که پیش از آنان بودند نیز همینگونه تکذیب کردند، پس بنگر که سرانجام ظالمان چگونه شد؟!.
و (مردم در مورد قرآن دو گروه اند) از ایشان بعضی است که به آن ایمان میآورند، و بعضی از آنها به آن ایمان نمیآورند، و پروردگار تو به حال مفسدان داناتر است.
و اگر تو را تکذیب کردند پس بگو: عمل من به خودم است، و عمل شما به خود شما است، (من جوابگوی عمل خود و شما جوابگوی عمل خودتان هستید) شما از آنچه من میکنم بیزارید و من هم از آنچه شما میکنید بیزارم.
و در روزی که (در میدان محشر) مردم را جمع میکند (چنان معلوم خواهد شد که) گویا به قدر ساعتی از روز نماندهاند، (در آن وقت) باهم آشنا میشوند، (و ليكن به یکدیگر نفعی رسانده نتوانند). البته آنانی که دیدار الله را (در روز محشر) تکذیب کردند، زیانکار شدند و راه یافته نبودند.
و اگر بعضی از آنچه را که به آنها وعده دادهایم به تو نشان دهیم، یا تو را بمیرانیم (در هر دو صورت) بازگشتشان بهسوی ماست، باز الله بر آنچه میکنند گواه است.
بگو: (من چه میدانم؟ زیرا) من برای خود زیان و نفعی در اختیار ندارم، مگر چیزی را که الله بخواهد، برای هر امتی اجلی است، پس چون اجلشان برسد، نه ساعت تأخیر شود و نه (ساعتی) پیش افتد.
و از تو میپرسند که آن (وعدۀ عذاب ابدی) راست است؟ بگو: آری، و قسم به پروردگارم که آن البته حق است، و شما (الله را از فرستادن آن عذاب) عاجزکننده نیستید.
و اگر (بالفرض) برای هر کسی که ظلم کرده است، تمام آنچه در زمین است میبود، حتما آن را برای نجات خود میپرداخت. و چون عذاب الله را ببینند پنهانی اظهار ندامت میکنند و در میان آنان به عدل و انصاف فیصله میگردد، و بر آنها ظلم نمیشود.
بگو: به من خبر دهید آنچه از روزیی که الله برایتان نازل کرده است، پس (چرا) بعضی آن را حرام و بعضی آن را حلال قرار دادهاید؟ آیا الله به شما اجازه داده است؟ یا بر الله دروغ میبندید؟!
و نمیباشی (تو ای انسان) در هیچ حالتی و تلاوت نمیکنی هیچ آیهای از قرآن را و هیچ کاری نمیکنید مگر اینکه ما بر شما گواهيم وقتی به آن کار شروع میکنید. و به اندازۀ ذرهای در زمین و آسمان از پروردگارت پنهان نمیماند، و نه کوچکتر از آن و نه بزرگتر از آن مگر اینکه در کتابی روشن نوشته شده است.
آگاه باشید که هر که در آسمانها و هر که در زمین است، از الله است. و کسانی که غیر از الله شریکانی را به کمک (خویش) میخوانند جز از گمان پیروی نمیکنند، و کارشان جز تخمین و دروغ نیست.
اوست آن ذاتی که شب را برای شما آفریده است تا در آن آرام گیرید و روز را (برای دیدن شما) روشن گردانید، يقينا در این امر برای مردمانی که میشنوند (کلام الله را) دلائل واضح است.
(مشركان) گفتند: الله برای خود فرزند گرفته است (پس فرزند الله را عبادت باید کرد) او پاک و منزه است و او (از هر مخلوقی) بینیاز است. هر چه در آسمانها و زمین است از الله است، هیچ دلیلی بر این (ادعا) ندارید، آیا به الله چیزی را نسبت میدهید که نمیدانید؟!.
و قصۀ نوح را برای آنان بخوان، وقتی که به قوم خود گفت: «ای قوم من! اگر ماندن من (در بین شما) و پند دادنم به آيات الله بر شما سخت میگذرد، پس بر الله توکل کرده ام. لذا شما تصمیم قاطع بگیرید همرای شریکان خویش، باز کارتان بر شما پوشیده نباشد. باز آنچه را که میخواهید در حق من انجام دهید، دریغ نکنید و مرا مهلت ندهید.
پس اگر (از قبول دعوت من) روی گردانید (به من زیانی نیست و بدانید) که من از شما هیچ مزدی نخواسته ام. مزد من نیست مگر بر الله، و فرمان داده شده ام که از مسلمانان (فرمانبرداران) باشم.
پس او را تکذیب کردند، باز او و آنانی را که با او در کشتی بودند نجات دادیم و آنها (نجات یافته گان) را جانشینان گردانیدیم، و آنانی را که آیات ما را تکذیب کردند غرق کردیم، پس ببین که سرانجام بیم داده شدگان چه شد؟
باز پس از نوح پیغمبرانی را بهسوی اقوامشان فرستادیم، پس به آنها دلائل واضح آوردند، اما ایشان هرگز آماده آن نبودند که به آنچه که قبلا تكذیب نموده بودند، ایمان بیاورند. این طور ما بر دلهای تجاوزکاران مهر مینهیم.
گفتند: آیا پیش ما آمدهای تا ما را از چیزهایی که پدران و نیاکان خود را بر آن یافتهایم باز داری؟ و میخواهید در این سرزمین بزرگی و ریاست برای شما دو نفر باشد؟ و ما به شما دو تن ایمان نمیآوریم.
پس چون (عصاها و ریسمانهای خود را) انداختند، موسی گفت: آنچه را که شما آوردهاید همه جادوست، یقینا الله آن را به زودی باطل خواهد کرد، چون الله کار مفسدان را درست (و سودمند) نمیکند.
پس هیچ کس به موسی ایمان نیاورد مگر جوانانی (اندک) از بنی اسرائیل (آن هم) با ترس از فرعون و سران قوم او که مبادا آنان را در فتنه اندازند (و از دین برگردانند). چون فرعون در زمین طغيان کرده بود و از زمرۀ تجاوزکاران بود.
و بهسوی موسی و برادرش (هارون) وحی کردیم که برای قوم خود خانههایی در مصر ترتیب دهید و خانههایتان را رو به قبله (و محل برگزاری نماز) قرار دهید، و نماز را بر پا کنید و مؤمنان را مژده بده.
و گفت موسی: ای پروردگار ما! يقينا به فرعون و اشراف قوم او زینت و مالهای بسیار در زندگانی دنیا داده ای. پروردگارما! تا (مردم را) از راه تو گمراه سازند؟ ای پروردگار ما! مالهایشان را نابود کن و دلهایشان را سخت کن که ایمان نیارند، تا عذاب دردناک را بینند.
و بنی اسرائیل را از دریا عبور دادیم، پس فرعون و لشکر او از روی ستم و سرکشی آنها را تعقیب کردند، تا آن که غرقاب فرعون را احاطه کرد، گفت: يقين کردم که هیچ معبودی جز آن که بنی اسرائیل به او ایمان آوردهاند، نیست. و من (هم اکنون) از مسلمانانم.
پس امروز تو را با جسد بیجانت نجات میدهیم تا برای کسانی که پس از تو میآیند نشانۀ (عبرت) باشی، و يقينا بسیاری از مردم از نشانههای (قدرت) ما غافلاند.
و البته بنی اسرائیل را در جایگاه خوب و ستودهای جای دادیم و از پاکیزهها به آنها روزی دادیم. و اختلاف نورزیدند تا آن که دانش به آنان رسید. یقینا پروردگارت روز قیامت دربارۀ چیزی که در آن اختلاف میکردند، در میان آنها فیصله خواهد کرد.
پس اگر (بالفرض) دربارۀ چیزی که بر تو نازل کردهایم، در شک و تردید هستی، پس از آنانی که پیش از تو کتاب میخواندند بپرس. البته از سوی پروردگارت حق برای تو آمده است. پس، از شک کنندگان مباش.
و مردم هیچ شهری ایمان نیاوردند که ایمانشان به آنان نفعی برساند مگر قوم یونس که چون ایمان آوردند عذاب رسواگر را در زندگی دنیا از آنان برطرف نمودیم و آنان را تا مدتی بهره مند ساختیم.
و اگر پروردگار تو میخواست البته هرکه در روی زمین است، همه ایمان میآوردند (لیکن الله این را نخواست) پس آیا تو مردم را مجبور میسازی تا (همه) ایمان بیاورند؟
بگو: ای مردم! اگر راجع به دین در شک و تردید هستید (از من امید چیزی نکنید) زیرا من کسانی را نمیپرستم که شما به غیر از الله میپرستید، بلکه الله را میپرستم که شما را میمیراند. و به من دستور داده شده که از مؤمنان باشم.
و (به من دستور داده شده) اینکه به غیر از الله کسی (و چیزی) را مخوان که هیچ سود و زیانی به تو نمیرساند، اگر چنین کنی در آن صورت يقينا از ظالمان خواهی شد.
و اگر الله به تو ضرری برساند پس هیچ دور کنندهای برای آن جز خود او نیست و اگر خیری به تو بخواهد پس فضل او را هیچ ردکنندهای نیست، آن را به هر کس از بندگانش که بخواهد میرساند و او آمرزنده (و) مهربان است.
بگو: ای مردم! حق از نزد پروردگارتان برای شما آمده است، پس هرکس هدایت یافت، به نفع خود هدایت یافته است، و هر کس گمراه شود پس به زیان خودش گمراه میشود، و من بر شما وکیل و نگهبان نیستم.
