Surah Fussilat ( Explained in Detail )

1. Ha Mim. So Allah i Mata-o ko Paka-a antapan Niyan ro-o.

2. (Giyangkai a Qur-an na) In­itoron a pho-on ko Masalinggagao, a Makalimo-on;-

3. Kitab, a Pishalisai so manga Ayaton;-A Qur-an a Basa Arab, a ruk o Pagtao a manga Tata-o ron;-

4. Puphamanothol sa mapiya go uphamaka-iktiyar: Na tomiyalikhod so kadakulan kiran, na siran na di siran Phamakinug.

5. Na Pitharo iran: a so manga poso ami na matatago ko manga totop, pho-on ko Iputhawag Ka rukami sukaniyan, go kiyatagowan so manga Tangila mi sa kabungul, go ka-a lutan kami a go Suka sa runding: Na Nggalubuk Ka; ka Mata-an! A Sukami na Gomagalu­buk (Mambo)!

6. Tharowangka (Ya Muham­mad): A Sakun na matag Manosiya a lagid iyo: Iphagilaham Rakun, a aya bo a Tohan niyo na so Tohan a Isa Isa: Na Pananangoran kano si-i Rukaniyan, go Panguni kano Ron sa Ma-ap. Na sangat a siksa a ruk o manga Pananakoto,-

7. Siran na di iran thona-in so Zakat, go siran na so Akhirat na siran na o Ongkirun niran.

8. Mata-an! A so Miyamara­tiya go Pinggalubuk iran so man­ga pipiya, na adun a Bagiyan niran a Balas a di Puthaman.

9. Tharowangka: A ino a Mata­-an! A sukano na titho a o Ongkirun niyo so (Allah a) Miyadun ko Lopa ko solud o dowa gawi-i? Go Pu­phangumba-al kano sa manga sa­ ginda Niyan! Giyoto man so Kadnan o manga Ka-adun.

10. Go Tiyagowan Niyan noto sa manga Palao si-i ko Kaporowan niyan, go Piyakandakulan Niyan noto sa Mapiya, go diniyangka lyan non so manga Pagupuron si-i ko pat Gawi-i, andatadatar ko Puphaman­gingisha.

11. Oriyan niyan na Siyangor lyan so Langit, a Sukaniyan na Bul: Na Pitharo lyan non go si-i ko Lopa: A Phasiyonot kano, sa Onot o di na tugul. Inisumbag iran: A Miphasiyonot Kami sa Puphangongonotan Kami.

12. Na ini Masad lyan siran a pito a manga Langit si-i ko dowa gawi-i, go ini Ilaham lyan ko omani isa Langit so Sogowan non. Na ini Pharas Ami ko Langit a marani so manga Bito-on, a go so Siyap. Giyo- to man i Takdir o (Allah a) Maba­gur, a Mata-o.

13. Na o talikhod siran, na Tharowangka: A Piyakiiktiyaran Ko rukano so Phakapolang lagid o Miyakapolang ko Pagtao o Ad go so Pagtao o Samood!

14. Gowani a Mitalingoma kiran o manga Sogo, pho-on ko Hadapan niran, go pho-on ko talikhodan nir­ an: A da-a Pushowasowata niyo a inonta so Allah. Pitharo iran: A o kabaya o Kadnan nami, na Mata­ an a Tomoron sa manga Malaikat: Na Mata-an! A sukami na so ini Sogo Rukano to na Inongkir ami.

15. Na so Pagtao o Ad na Miya­ nakabor siran ko Lopa sa diontol, go Pitharo iran: a antawa-a i lawan rukami sa Bagur? Ba iran ndi kata­wi a Mata-an! A so Allah, so Miya­dun kiran, Sukaniyan i lawan kiran sa Bagur? Na miyabaloi siran a so manga Ayat Ami na o Ongkirun niran!

16. Na biyotawanan Nami kiran so ndo a domadago-os si-i ko man­ga Gawi-i a manga Na-as (kiran), ka-a Nami kiran Kapakita-ami so siksa a Phakahina si-i ko Kaoya­ goyag ko Doniya; na Mata-an a so siksa ko Akhirat i Lubi a Phakahi­ na: Go siran na di siran Khataban­gan.

17. Na so puman so Pagtao o Samood, na Tiyoro Ami siran, na Miyatomo iran so Kadadag a di so Torowan: Na Miyadansal siran o Phakapolang, a siksa a Phakahina, sabap ko Pishokat iran (a Dosa).

18. Na Siyabut Ami so Miya­maratiyaya, go miyabaloi siran a Khipanananggila.

19. Na si-i ko Gawi-i a Kalimo­da ko manga ridowai o Allah ko Naraka, a siran na Pakapuphuna­ nayawa-an siran;

20. Taman sa amai kamakaoma siran on (ko kaphamagitonga kir­an), na shaksi-an siran o kanug iran, go so manga kailai ran, go so man­ga kobal iran koPinggolaola iran.

21. Na Tharo-on niran ko man­ ga kobal iran: Ino kami niyo Push­ak si-i ? Na isumbag iran : A Piyakatharo kami o Allah;- A so Piyakatharo lyan so langowan ta­man: A Sukaniyan so Miyadun ru­kano, ko Paganai a kiya-okitan, go rongkano Phamakandoda.

22. Na da kano Makadalong ko ka-shasaksi-i rukano o kanug iyo, a go so manga kailai niyo, a go so ma nga kobal iyo, na ogaid n a tiyangkap iyo sa Mata-an! A so Allah na di Niyan Katawan so Ma­ dakul ko gi-i niyo nggolaola-an!

23. Na giyoto man so Arangan niyo a so ini Pagarangan niyo ko Kadnan niyo, a miyakabinasa ruka­ no, na Mimbaloi kano a pud ko Miyangalologi!

24. Na apiya i Kaphantang iran, na so dun so Naraka i Darpa iran! Go apiya i Kapanguni ran sa Rila, na di siran mapud ko Piririla-an.

25. Na tinibaba-an Nami siran sa manga Salinggogopa, na Piphar­asan niran kiran so kasasangoran niran, go so Katatalikhodan niran; go Miyatanto kiran so Katharo a rakhus o manga Pagtao a andang a Miya-ipos ko miya-ona an niran, a manga Jinn, go manga Manosiya; Mata-an! A siran na miyabaloi siran a manga Logi.

26. Na Pitharo o siran a Miya­ mangongkir: A di niyo Phamakinu­ ga angkai a Qur-an, go ramowa niyo Sukaniyan ka angkano Maka­ taban!

27. Na Mata-an a Pakata-a mun Nami dun so Miyamangongkir sa siksa a sangat, go Mata-an a i balas Ami kiran ndun so tanto a Marata a Pinggolaola iran.

28. Giyoto man i Balas ko man­ga ridowai o Allah,- a so Naraka: Ruk iran ro-o so Darpa a Kakal: Badal, sabap ko Kiyaongkira iran ko manga Ayat Ami.

29. Na Tharo-on o siran a Miya­ mangongkir: Kadnan Nami! Paki­ masaingka rukami so Domiyadag rukami ko manga Jinn a go so manga Manosiya, ka tago-on nami siran ko didalum o manga Parapar­ami, ka-an siran mabaloi a pud ko Miyamakababababa.

30. Mata-an! A so siran a Pitharo iran: A aya Kadnan nami na so Allah, oriyan niyan na Miya­ginontolan siran, na Itoron kiran o manga Malaikat (ko masa a Kapha­ tai ran): A di kano Phangandam! Go di kano Pumboko! go Pakapiya a niyo a ginawa niyo sabap ko Sorga, a so sukano na ididiyandi rukano!

31. Sukami i khisisiyap rukano si-i ko Kaoyagoyag ko Doniya, go si-i ko Akhirat: Go bagiyan niyo ro­-o so Pukhababaya-an o manga Gi­nawa niyo; go bagiyan niyo ro-o so Phangunin niyo!-

32. Talagad a pho-on ko (Allah a) Manapi, a Makalimo-on!

33. Na ba adun a tao a Maka­ lubi a Mapiya i Katharo ko tao a ini Panolon niyan so (Kaonoti ko) Al­lah, go Mingalubuk sa Mapiya, go Pitharo iyan: A Mata-an! A Sakun na pud ko Mimbabayorantang (ko Allah)?

34. Na di makaphagishan so Mapiya a go so Marata. Runun Ka (ko Marata) so Mapiya: Na sa maoto na so adun a rido o Kaon na lagid o ba Mata-an! A sukaniyan na ginawai a madasug!

35. Na da-a khabugan saya a rowar ko siran a Miphapantang, go da-a khabugan saya a rowar ko Khiruk ko Ontong a Mala.

36. Na amai ka Maphakasilai Ka o pangonsi a pho-on ko Shaitan, na Lindongka ko Allah. Mata-an naya! A Sukaniyan so Puphakanug, a Mata-o.

37. Na pud ko manga Tanda lyan so Gagawi-i a go so Daondao, a go so Alongan go so Olan. Di kano Shodod ko Alongan, a go so Olan, na Sodod kano ko Allah, a so Miyadun kiran, o sukano na Suka­niyan mboiPushowasowatun niyo.

38. Na o ba siran Phanakabor: Na (naino ka) so siran a shisi-i ko Kadnan Ka na gi-i ran Iphoroporo Sukaniyan ko Gagawi-i a go so Daondao; a siran na di siran puro­ tosun.

39. Go pud ko manga Tanda lyan: A Mata-an! A Suka na Pu­ khailaingka so Lopa a miyagango; na igira a Piyakatoron Ami ron so ig, na pananabadun go shibokar (na mutho-on so manga Mangunguto ). Mata-an! A so Miyakaoyag saya i titho a Phangoyag ko Miyamatai. Mata-an! A Sukaniyan si-i ko lan­ gowan taman na Gaos Iyan.

40. Mata-an! A siran a Pupha­ makasilain nira n so manga Ayat Ami na di siran Rukami makapag­ ma. Ino so tao a Phoshangun ko Naraka aya Mapiya?- Antawa-a so tao a Phakatalingoma a Somasarig, ko Alongan a Qiyamah? Nggalubu­ka niyo so Kabaya iyo: Mata-an! A so Allah na so gi-i niyo Nggolaola­ an na Phagilain Niyan.

41. Mata-an! A so Miyaman­gongkir ko Pananadum ko Kiyapa­ kaoma niyan kiran (na shiksa-an siran). Na Mata-an! A Sukaniyan (a Qur-an) na titho a Kitab a Susu­la-an.

42. Da-a Phakatalingoma-on a ribat a Phakapo-on ko ona-an Ni­yan, go da-a Phakapo-on ko oriyan Niyan: Initoron a pho-on ko (Allah a) Maongangun, a Puphodin.

43. Da-a gi-i Ruka Tharo-on a inonta so Sabunar a Pitharo ko manga Sogo a Miya-ona an Ka: Mata-an! A so Kadnan Ka i titho a Khiruk ko Ma-ap, go khiruk ko siksa a Malipudus.

44. Na o biyaloi Ami Sukaniyan a Qur-an kuna a ba basa Arab, na Putharo-on niran ndun: A ino da pakasagogoda so manga Ayaton? Ino a kuna a ba basa Arab na (so Rasul na) Arab? Tharowangka: A Sukaniyan na bagiyan o siran a Miyamaratiyaya a Torowan go Bo­ long; na so da Pamaratiyaya, na Kiyatagowan so manga Tangila iran sa Kabungul, go Sukaniyan na in­ilamun kiran: Siran man na Putha­wagun siran pho-on ko Darpa a mawatan!

45. Na Sabunsabunar a ini bugai Ami ko Musa so Kitab: Na Kiya­ shasawala-an noto. Na o da so Katharo a miya-ona a pho-on ko Kadnan Ka, (so kaphakaoriya Ni­ yan ko kapamagitong), na Miyako­ kom siran ndun: Na Mata-an! A siran na matatago dun ko kasha­ sangka Pho-on Rukaniyan sa Ma­payag a Kashangka.

46. Sa tao a Nggalubuk sa Ma­piya na ruk o Ginawa niyan; na sa tao a Nggalubuk sa Marata, na Phakatana-on: Na da ko Kadnan Ka i ba Salimbot ko manga Oripun (Niyan).

47. Si-i Rukaniyan Phakandoda so katawi ko Bangkit: Na da-a Pha­kaliyo a manga Onga pho-on ko manga daogiyan, go da-a Khaogat a Babai, go da-a Pumbawata a ba di si-i ko Kata-o Niyan. Na si-i ko Gawi-i a itawag lyan kiran: A anda so manga Sakotowa Akun? Tharo­-on niran: A Phakitokawan nami Ruka: A da-a pud rukami a saksi (on)!

48. Na doratun siran o Piya­nongganoi ran gowani, go Matang­ kud iran a da-a Kaphagapasa niran.

49. Di Purotosun so Manosiya ko Kapanguni sa Mapiya, na amai ka Misogaton so Marata, na karupowan, a ka-a da-an sa Panginam.

50. Na [but o Pakata-ama Mi sukaniyan sa Limo a pho-on Ruka­mi, ko oriyan o Morala a minisoga­ ton, na Mata-an a Putharo-on niyan ndun: A giyai na ruk akun, go di ko tatarima-an so Bangkit o ba Maka­ tindug; na ibut o Pakandoda ko ko Kad-nan ko, na Mata-an! A Ma­ pum bagiyan ko si-i ko Hadapan Niyan so Lubi a Mapiya! Na Mata-an! A Panotholun Nami dun ko siran a Miyamangongkir so Pinggolaola iran, go Mata-an a Phakita-a man Nami kiran ndun so Siksa a masopi-it.

51. Na igira a ini Pangalimo Ami so Manosiya, na tomalikhod, go itangkiri iyan a kilid iyan; na igira a Minisogaton so Marata, na Ma­kandowa-a sa malayat!

52. Tharowangka: A aiguda iyo amai ka sukaniyan (a Qur-an) na pho-on ko Hadapan o Allah, oriyan niyan na Inongkir iyo Sukaniyan? Ba adun a Makalawan a ribat ko tao a sukaniyan na matatago ko kasosorang a mawatan (ko bunar)?

53. Phaki-ilai Ami kiran ndun so manga Tanda Ami ko mbalabala, go si-i ko manga ginawa iran, taman sa Mapayag kiran a Mata-an! A Sukaniyan so (Qur-an a) bunar. Ba da Makatarotop so Kadnan Ka a Mata-an! A Sukaniyan i Saksi ko langowan taman?

54. Ba di Mata-an! A siran na matatago ko Kashasangka ko Kim­baratumowa-an ko Kadnan niran Ba di Mata-an! A Sukaniyan i Mata­ o ko langowan taman?